Albania czasów dyktatury

Komunizm w Albanii był wyjątkowy pod wieloma względami, jednocześnie nie można powiedzieć o nim, że znany jest tak jak rosyjski czy chiński. Właściwie, mało kto słyszał o bałkańskiej wersji myśli Stalina. Dyktator, Enver Hodża stworzył prawdziwe piekło na ziemi, wielu dokonało podobnych haniebnych czynów, ale często Enver szedł o krok dalej. Przecież ile osób w historii oficjalnie ogłosiło śmierć Boga?

Rozprawa o komunistycznej moralności

Moja przygoda z historią Albanii zaczęłą się od przeczytania książki Małgorzaty Rejmer “Błoto słodsze niż miód”. Przyznam, że to dopiero z niej dowiedziałem się o czasach komunizmu w tym kraju. Temat bardzo mnie zafascynował, jego złożoność, późniejsza transformacja do kapitalizmu oraz pytanie o moralność systemowych zbrodni. Efektem tego zachłyśnięcia się Albanią są cztery odcinki podcastu (linki pod spodem) oraz jeden odcinek, w którym analizuję różne statystyki dotyczące Albanii. W podcastach czytam fragmenty powyższej książki oraz zadaję pytania na temat postaw moralnych i analizuję obraz społeczeństwa wyłaniający się z tekstu książki. Dla mnie nadal takim mocnym ciosem, jest wynik badania, z którego wynika, że 59% Albańczyków uważa komunizm za dobry system.

Albania podcast

Trudno mi pojąć, z czego to w pełni wynika, z kart historii wyłania się obraz ludzkiej tragedii, a nie radosnego państewka pełnego równości społecznych. Także, to jedno z wielu zaskoczeń czekających na drodze do zrozumienia czasów komunistycznych w Albanii. Dodatkowo, ten fragment historii mamy wspólny z Albanią, również przeżyliśmy transformację z jednego systemu na drugi. Jednak my bardzo daleko odpłynęliśmy od Albanii, a ona wydaje się, poniekąd utknęła w miejscu, w niemocy reform i zamknięcia poprzedniego ustroju. Po upadku reżimu nikogo w tym kraju nie ukarano, dygnitarze i bezwzględni milicjanci wtopili się w tłum.

Nie chcę, aby to był tekst tylko o historii Albanii, kto chce może sobie posłuchać mojego podcastu, jednak zrobię krótki wstęp z dokładniejszymi informacjami. Później przedstawię źródła, książki i wydarzenia, na których opierałem się analizując zagadnienia zmian społecznych oraz moralności. Zapraszam, proszę oglądać i czytać do woli rzeczy z listy umieszczonej poniżej wstępu historycznego.

On, czyli Dobry Ojciec narodu

Początki komunizmu w Albanii sięgają roku 1944, kiedy to władzę przejmuje Enver Hodża. Wiele cech możemy mu przypisać, ale dwie go definiują: ateizm i komunizm. Od 1967r. Albania została w pełni ateistycznym państwem, przyjmując doktrynę ateizmu państwowego. Co ciekawe, ten kraj przed rokiem czterdziestym czwartym był bardzo religijny, większość stanowili muzułmanie, ale też sporą część wyznawców miało prawosławie i katolicyzm. Osoby duchowne były silnie represjonowane i do 1949 połowa księży została wymordowana.

Enver miał swoich idoli, sam zachłysnął się wiedzą i kulturą zachodu, jak i maoistowskich Chin, jednocześnie zachód postrzegał w kategoriach największego wroga dla Albańczyków. Zażarcie bronił swój lud przed zgnilizną, czyli włoskimi operetkami, greckim radiem czy niemieckimi filozoficznymi książkami. Ludzie w tamtych czasach mieli podobne pojęcie o świecie, co obecnie Koreańczyk z północy. W pewnym momencie Hodża poszedł o krok dalej, sam stał się poniekąd Bogiem. Odrzucił pomoc i wspólne kontakty z ZSRR i Chinami, bo nie były odpowiednio komunistyczne. Jedynym prawowitym komunistycznym krajem miała być Albania.

Hodża rządził twardą ręką, dyktował społeczeństwu wszystko co mają robić, co czytać i nawet myśleć. Jednocześnie pogrążał się w swojej paranoi domniemanego planowanego ataku na Albanię. Mogło to przypominać majaczenie podczas delirium podczas, którego Hodża wyobraża sobie tylko wrogów wokół jego państewka. Jak się odwrócił od innych krajów, to przecież nikt by mu nie przyszedł na pomoc. Kazał ogrodzić kraj drutem kolczastym, również dlatego, aby Albańczycy nie uciekali oraz wybudować niewyobrażalnie wielką liczbę bunkrów. To jeden z bardzo widocznych śladów postkomunizmu w dzisiejszej Albanii. Intelektualiści byli prześladowani i zsyłanie na odległe górskie wsi do pracy w polu, studiowali nieliczni i tylko to, co chciała władza. Wolna sztuka nie istniała, można było pisać peany pochwalne o traktorach i fabrykach.

Starannie stworzony raj miał trwać wieki, nie można było być niezadowolonym, kto protestował ten był wysyłany do obozów pracy. Cóż za bukoliczny kraj. Jednak Hodża nie mógł żyć wiecznie, stworzone przez niego struktury państwowe, Sigurimi czyli tajna policja, na nic się zdały w obliczu, gdy umiera Bóg, Wódz. Odszedł na tamten świat w 1985r., od tego czasu nie można już było utrzymać społeczeństwa w ryzach. Początek 1991 przyniósł zmiany, tłum rozbił pomnik Hodży na głównym placu miasta. Ludzie zaczęli opuszczać Albanię i uciekać do Jugosławii, Grecji i Włoch.

Filmy

Krótka filmografia, dzięki której można zagłębić się w różne tematy, jednak motyw przewodni ich wszystkich to ideologie i systemy polityczne.Teksty zawierają lekkie spoilery.

On wrócił

O czym: Mockument opowiadający historię Hitlera budzącego się we współczesnym Berlinie. Nie jesteśmy w stanie czasami odróżnić satyry od wydarzeń i reakcji prawdziwych. Jednakże, co zaskakujące ludzie pozytywnie odnoszą się do postaci Hitlera, udaje mu się nawet zyskać ponowną popularność polityczną.

Najważniejsza informacja: Ludzie szybko zapominają o wielkich zbrodniach i okazuje się, że pomimo aury żartu w filmie, ludzie na serio traktują postać Hitlera i utożsamiają się z nim.

Jojo Rabbit

O czym: Akcja filmu rozgrywa się w nazwistowskich Niemczech. Młody chłopak, będący w szeregach Hitlerjugend, karmiony ideologią nazistowską styką swoje poglądy z rzeczywistością. Dzieje się to za sprawą znalezienia w swoim domu Żydówki.

Najważniejsza informacja: Pokazuje jak łatwo było wykształcić całe pokolenie ludzie nie myślących samodzielnie tylko posługującymi się wdrukowanymi przez partię poglądami. Dodatkowo, rodzi się pytanie czy możemy winić takie dzieci za to, że tak zostały wychowane. Czy w obecnych czasach mamy wpływ na procesy kształtujące młode pokolenia?

Życie na podsłuchu

O czym: Mieszkanie pewnego artysty jest podsłuchiwane w czasie NRD. W pewnym momencie agent podsłuchujący zaczyna sabotować własną organizację i działa na korzyść podsłuchiwanych.

Najważniejsza informacja: Moralność w czasie wojny- jak ją ocenić? Czy agent tajnych służb zrobił dobrze, będąc lojalnym wobec pisarza czy powinien być lojalny wobec kraju. Dla władz NRD był zdrajcą...

Perwersyjny przewodnik po ideologiach

O czym: Film dokumentalny Slavoja Zizka opowiada o znaczeniu ideologii w naszym życiu. Najważniejsza informacja

Najważniejsza informacja:Zizek pokazuje, że ideologia jest wszędzie i co jeszcze ciekawsze my bardzo ją lubimy, nawet potrafimy dodatkowo za nią zapłacić.

Linki

Lista wybranych linków do Wikipedii, gdzie można przeczytać o zagadnieniach poruszanych w podcastach.

  1. Kulty Cargo https://pl.wikipedia.org/wiki/Kulty_cargo
  2. Wybory parlamentarne https://en.wikipedia.org/wiki/Legislative_elections_in_Albania
  3. Mózg w naczyniu https://pl.wikipedia.org/wiki/M%C3%B3zg_w_naczyniu
  4. Sprawiedliwość dystrybutywna https://pl.wikipedia.org/wiki/Sprawiedliwo%C5%9B%C4%87_dystrybutywna
  5. Ateizm Państwowy https://pl.wikipedia.org/wiki/Ateizm_pa%C5%84stwowy

    PDFs:

  6. “Citizens understanding and perceptions of the Communist past in Albania”
  7. “Albanian political-economics: Consequences of a clan culture”
  8. “Documents as Weapons: The Uses of a Dictatorship’s Archives”
  9. “From the communist point of view: Cultural hegemony and folkloric manipulation in Albanian studies under socialism”

Postaci

Przy każdej osobie link do Wikipedii oraz powód dla którego znaleźli się w podcaście. 

Albert Speer– wykorzystałem jego cytaty na temat moralności w odniesieniu do machiny nazistowskich Niemiec. Sam, jako bliski współpracownik Hitlera widział jak wyglądają zmiany w myśleniu dyktatorów. 
https://pl.wikipedia.org/wiki/Albert_Speer

Knut Hamsun– wybrałem go jako przykład osoby wybitnej (Noblista), doceniany przez społeczeństwo i jednocześnie popierającej Nazistów. 
https://pl.wikipedia.org/wiki/Knut_Hamsun


Han van Meegeren– genialny holenderski fałszerz obrazów, nikt nie chciał uwierzyć, że jego obrazy są fałszywkami. Ludzie nie lubią przyznawać się do błędów nawet w obliczu faktów. 
https://pl.wikipedia.org/wiki/Han_van_Meegeren 

Pawlik Mrozow– Przykład bohatera-chłopca wykorzystanego przez sowiecką propagandę. Naskarżył na własnego ojca do władz, pytanie o moralność. Był bohaterem czy zdrajcą?
https://pl.wikipedia.org/wiki/Pawlik_Morozow 

Hélder Câmara– brazylijski ksiądz, użyłem jego przykładu do pokazania relatywizmu oceny podejmowanych działań.
https://pl.wikipedia.org/wiki/H%C3%A9lder_C%C3%A2mara

Martin Niemöller– działacz antynazistowski, wykorzystałem jego wiersz aby pokazać jak potrafimy odwracać głowę od zbrodni. 
https://pl.wikipedia.org/wiki/Martin_Niem%C3%B6ller

Książki

“Błoto słodsze niż miód”- Wiadomo, książka od której zaczęła się ta cała albańska seria. Na pewno polecam. Daje kompleksowy obraz Albanii z czasów komunizmu. 

“Pułapki myślenia”- książka pomagająca wytłumaczyć dlaczego tak często słabo radzimy sobie z “poprawnym” odbiorem rzeczywistości. Jest bardzo popularna i nie tylko przy zagadnieniach moralności się przyda.  

“Archipelag gułag”- ciekawa przeprawa literacka ukazująca różne skrajne ludzkie emocje. 

“Głód” – Książka dotycząca tematu głodu, niekoniecznie stricte związana z naszym tematem, niektóre jej fragmenty pokazują jednak dlaczego w obliczu głodu Hodża nie mógł stworzyć kwitnącego społeczeństwa.  

“Wakacje w Trzeciej Rzeszy”- Zupełnie nie w temacie, niemniej autorka pięknie obrazuje jak potrafimy odwracać głowę jak dzieje się coś bardzo złego i jak zniekształcamy rzeczywistość aby nie zauważyć czającego się zła.
Fragment audio: https://www.youtube.com/watch?v=iRhGa0qLTwc

“Dlaczego narody przegrywają”- wolumin przedstawiający teorie ekonomiczne w odniesieniu do krajów słabo rozwiniętych i pod presją różnorakich reżimów. 

“Władzy nie oddamy”- biografia Gomułki, użyłem jego porównania do Hodży w pewnych aspektach.  

“Behave” – fragmenty tej książki odnoszą się do zagadnień tworzenia się społeczeństw pod presją oraz ich funkcjonowania w obliczu reżimu.  

“Korzenie totalitaryzmu” – Mega obszerne dzieło na temat totalitaryzmu. Można z niej wiele wynieść odnośnie wewnętrznych procesów składających się na groźne, z naszej perspektywy, systemy polityczne. 

.
5 1 vote
Article Rating
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments